Kültür Süreçleri Nelerdir? Bir Şehrin Hafızasında Büyüyen Hikâyem
Kayseri’de yaşadığım evin küçük balkonunda oturup eski günlüklerimi karıştırdığım bir akşamı hiç unutamıyorum. Hava biraz serindi, Erciyes’in üzerine çöken akşam ışıkları her zamanki gibi büyüleyiciydi. Elimde yıllar önce yazdığım defterlerden biri vardı. Sayfaları çevirdikçe sadece kendi geçmişimi değil, içinde büyüdüğüm kültürün izlerini de görmeye başladım.
25 yaşındayım ve uzun zamandır günlük tutuyorum. Bazen sadece o gün yaşadığım küçük bir mutluluğu, bazen de içimde saklayamadığım kırgınlıkları yazıyorum. Fakat o gece fark ettiğim şey bambaşkaydı. Yazdığım her anının içinde ailemin, mahallemin, şehrimin ve toplumumun bana bıraktığı kültürel izler vardı.
Kültür dediğimiz şey sadece geçmişten kalan yemekler, kıyafetler ya da geleneklerden ibaret değilmiş. Kültür, insanların yaşam biçimleriyle birlikte sürekli değişen, gelişen ve aktarılan canlı bir süreçmiş. Bunu anlamam, aslında kendi hikâyemi anlamamla başladı.
Bir Eski Sandık ve Geçmişten Gelen Sesler
Birkaç ay önce babaannemin evine gitmiştim. Evde yıllardır duran eski bir sandığı açtık. Sandığın içinden el işlemeleri, eski fotoğraflar ve sararmış mektuplar çıktı. O an içimde garip bir heyecan hissettim. Sanki geçmişten biri bana “Bizi unutma” diyordu.
Babaannem bana gençliğinde yaşadığı bayramları, komşuluk ilişkilerini ve aile toplantılarını anlattı. Onu dinlerken hem mutlu oldum hem de biraz hüzünlendim. Çünkü bazı değerlerin zaman içinde kaybolduğunu düşünüyordum.
Eskiden insanlar birbirlerinin kapısını daha sık çalardı. Mahallede herkes birbirini tanırdı. Şimdi ise aynı apartmanda yaşayan insanların bazen birbirinin adını bile bilmediğini görüyorum. Bu değişim beni gerçekten düşündürüyor.
Fakat sonra şunu fark ettim: Kültür tamamen kaybolan bir şey değil. Kültür, insanların hayatına göre şekil değiştiren bir yolculuk.
Kültür Süreçleri Nelerdir?
Kültür süreçleri, toplumların kültürel değerleri oluşturması, öğrenmesi, aktarması ve zaman içinde değiştirmesiyle ortaya çıkan aşamalardır. Bu süreçler sayesinde bir toplumun yaşam biçimi nesilden nesile aktarılır.
Kültür süreçlerini birkaç temel başlık altında anlamak mümkündür:
Kültürlenme Süreci
Kültürlenme, bireyin doğduğu toplumun değerlerini öğrenmesi ve benimsemesi sürecidir. Aslında hepimiz hayatımızın ilk gününden itibaren bu sürecin içindeyiz.
Ben bunu en çok annemin mutfakta yemek yaparken anlattığı hikâyelerde fark ettim. Mantının sadece bir yemek olmadığını, aile içinde paylaşmanın ve emeğin sembolü olduğunu ondan öğrendim.
Çocukken bayram sabahlarında büyüklerimizin ellerini öpmek, misafirlere ikramda bulunmak, komşularımıza saygı göstermek bana doğal gelirdi. Sonradan anladım ki bunların hepsi kültürlenme sürecinin parçalarıydı.
Kültürleşme Süreci
Kültürleşme, farklı kültürlerin birbiriyle etkileşime girmesi sonucunda ortaya çıkan değişimleri ifade eder.
Kayseri’de yaşarken farklı şehirlerden gelen insanlarla tanıştım. Üniversite yıllarımda farklı bölgelerden arkadaşlarım oldu. Onların geleneklerini, yemeklerini ve yaşam tarzlarını gördükçe dünyam genişledi.
Başlarda bazı farklılıklar beni şaşırtıyordu. Hatta bazen kendi alışkanlıklarımın en doğru olduğunu düşündüğüm zamanlar oldu. Fakat zamanla bunun yanlış olduğunu anladım.
Farklı kültürlerle karşılaşmak insanı eksiltmiyor, aksine zenginleştiriyor.
Kültürleme Süreci
Kültürleme, bireyin içinde bulunduğu toplumun kültürel özelliklerini öğrenmesi ve bu özellikleri yaşamına katmasıdır.
Bazen farkında olmadan kültürümüzü yaşatırız. Bir büyüğümüzü ziyaret etmek, özel günlerde belirli gelenekleri sürdürmek veya aile büyüklerimizden öğrendiğimiz davranışları devam ettirmek aslında kültürleme sürecinin bir parçasıdır.
Kültürel Değişim Süreci
Hiçbir kültür olduğu yerde kalmaz. Zaman değiştikçe insanlar da değişir. Teknoloji, göç, eğitim ve farklı toplumlarla kurulan ilişkiler kültür üzerinde etkili olur.
Bu değişim bazen beni korkutuyor. Çünkü bazı güzel alışkanlıkların unutulmasından endişe ediyorum. Ama aynı zamanda yeni şeyler öğrenmenin verdiği heyecanı da hissediyorum.
Kültürün yaşaması için geçmişi korurken geleceğe de açık olmak gerektiğine inanıyorum.
Günlüğümde Sakladığım Bir Değişim Hikâyesi
Geçen yıl mahallemizde küçük bir etkinlik düzenlendi. Çocukluğumdan beri tanıdığım insanların bir araya geldiği bir akşamdı. İlk başta kimsenin gelmeyeceğini düşündüm. Çünkü herkesin hayatı çok değişmişti.
Ama o akşam beklediğimden çok daha güzel geçti. Yaşlı komşularımız eski günleri anlattı, gençler kendi fikirlerini paylaştı. Bir yandan geçmiş konuşulurken diğer yandan yeni geleneklerin nasıl oluşabileceğini tartıştık.
O an çok duygulandım. Çünkü kültürün sadece eski hikâyelerde yaşamadığını gördüm. Kültür, insanların bir araya geldiği her yerde yeniden oluşuyordu.
O gece eve döndüğümde günlüğüme uzun uzun yazdım. “Kültür, bize bırakılan bir miras değil sadece; bizim de geleceğe bırakacağımız bir iz” diye not düştüm.
Kültürün İçindeki Duygularımız
Bence kültürü değerli yapan şey sadece kurallar veya gelenekler değil. Asıl değerli olan, insanların o kültüre yüklediği duygular.
Bir annenin çocuğuna öğrettiği yemek tarifi, bir dedenin torununa anlattığı geçmiş hikâyesi, bayramlarda yaşanan küçük mutluluklar… Bunların hepsi kültürün kalbidir.
Ben bazen geçmişin değişmesinden dolayı hayal kırıklığı yaşıyorum. Bazı güzelliklerin yavaş yavaş azalması beni üzüyor. Ancak aynı zamanda yeni neslin kendi değerlerini oluşturmasını görmek bana umut veriyor.
Çünkü kültür yaşayan bir varlık gibi. İnsanlarla birlikte büyüyor, dönüşüyor ve yeni anlamlar kazanıyor.
Geleceğe Taşınan Kültür
Bugün hâlâ günlük tutmamın sebeplerinden biri de bu. Yaşadığım küçük anların bir gün başka biri için anlamlı olabileceğini düşünüyorum.
Belki yıllar sonra biri benim yazdığım satırları okuduğunda, 25 yaşında Kayseri’de yaşayan bir gencin hayatına ve düşüncelerine tanıklık edecek. Belki o kişi benim bugün fark ettiğim kültürel değişimleri daha farklı yorumlayacak.
Kültür süreçleri nelerdir sorusunun cevabı aslında sadece kitaplarda bulunan bilgilerden ibaret değil. Bu cevap, hayatımızın içinde saklı. Ailemizle kurduğumuz bağda, yaşadığımız şehirde, öğrendiğimiz değerlerde ve başkalarıyla paylaştığımız anlarda bulunuyor.
O eski sandığı açtığım gün bunu daha iyi anladım. Geçmiş sadece geride kalan bir zaman değilmiş. Geçmiş, bugünümüzün içinde yaşayan ve geleceğimizi şekillendiren güçlü bir hikâyeymiş.
Ve ben kendi hikâyemin içinde kültürün izlerini taşımaya, onları anlamaya ve geleceğe aktarmaya devam edeceğim.